Türkiye Cumhuriyeti

Strazburg Daimi Temsilciliği

Bilgi Notları

ULUSLARARASI ORGANİZASYONLAR HAKKINDA BİLGİLER, 06.08.2013

Birleşmiş Milletler Örgütü ya da kısaca Birleşmiş Milletler (BM) sözleşmesi 26 Haziran 1945’de San Francisco’da imzalanmış ve 24 Ekim 1945’de dünya barışını, güvenliğini korumak ve uluslararası ekonomik, toplumsal ve kültürel işbirliğini oluşturmak için faaliyetlerine başlayan uluslararası bir örgüttür. Türkiye Birleşmiş Milletler’in kurucu üyeleri arasındadır.

Ana binası New York’da bulunan Birleşmiş Milletler Örgütünün diğer üç resmi merkez temsilciliğinden birisi de Viyana’da bulunmaktadır.

Daimi Temsilciliğimizin görev alanına giren uluslararası  kuruluşlar şu şekilde sıralanabilir:

1. ULUSLARARASI ATOM ENERJİSİ AJANSI (IAEA)

2. NÜKLEER   DENEMELERİN  KAPSAMLI  YASAKLANMASI ANTLAŞMASI    ÖRGÜTÜ (CTBTO)

3. NÜKLEER TEDARİKÇİLER GRUBU (NSG)

4. ZANGGER KOMİTESİ  (ZK)

5. WASSENAAR DÜZENLEMESİ (WA)

6. BALİSTİK FÜZE YAYILMASINA KARŞI LAHEY DAVRANIŞ İLKELERİ REHBERİ  (HCOC)

7. BM SINAİ KALKINMA ÖRGÜTÜ (UNIDO)

8. BM UYUŞTURUCU VE SUÇ OFİSİ  (UNODC)

      -UYUŞTURUCU MADDELER KOMİSYONU (CND)
     
      -SUÇUN ÖNLENMESİ VE CEZA ADALETİ KOMİSYONU (CCPCJ)

9. -ULUSLARARASI NARKOTİK KONTROL KURULU (INCB)

10. ULUSLARARASI GÖÇ POLİTİKALARI MERKEZİ (ICMPD)

11. ULUSLARARASI TİCARET HUKUKU KOMİSYONU (UNCITRAL)

12. UZAYIN BARIŞÇI AMAÇLARLA KULLANILMASI KOMİTESİ (OOSA)

13. TUNA NEHRİNİN KORUNMASI ULUSLARARASI KOMİSYONU (ICPDR)

 

 

 

1. ULUSLARARASI ATOM ENERJİSİ AJANSI  (IAEA)

Birleşmiş Milletler (BM) ailesi içinde hükümetler-arası bağımsız bir organizasyon olarak 29 Temmuz 1957 yılında kurulan Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), nükleer enerjinin tüm dünyada barışçı amaçlarla kullanımına yönelik olarak, “nükleer teknoloji uygulamaları”, “nükleer güvenlik” ve “nükleer doğrulama” alanlarında faaliyet göstermektedir.

Türkiye, 1957 yılında tüzüğünü onaylamak suretiyle UAEA’na üye olan ilk grup ülke arasında yer almıştır. Ajans, ülkemizin bilimsel ve teknik alanda iletişimde bulunduğu ve önemli faydalar sağladığı uluslararası kuruluşlar arasında yer almaktadır.

Temel Özellikler:

UAEA’nın yaklaşık 2300 profesyonel ve idari personeli, 3 uluslararası laboratuarı, 2 irtibat (New York ve Cenevre) ve 2 nükleer doğrulama (Tokyo ve Toronto) ofisi bulunmaktadır. Ajans’ın tarihçesiyle ilgili ayrıntılı bilgilere www-pub.iaea.org/MTCD/Publications adresindeki internet sitesinden ulaşılması mümkündür.

UAEA faaliyetlerinin temelinde başlıca 12 anlaşma yer almaktadır. Ajans’ın idari ve teknik yapılanmasında, “nükleer teknoloji uygulamaları”, “nükleer güvenlik” ve “nükleer doğrulama”dan müteşekkil üç ana faaliyet alanı arasında denge gözetilmiştir:

1- Nükleer Güvenlik Denetimi ve Doğrulama: Ajans’ın en önemli görevlerinden birisi Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Andlaşması’nın (Non-Proliferation Treaty-NPT) uygulanmasının denetlenmesidir. Sözkonusu Anlaşma’nın 3. maddesi gereği, Andlaşma’ya Taraf nükleer silah sahibi olmayan Devletler, tek başlarına veya diğer Devletlerle birlikte, UAEA’nın Statüsü’ne uygun olarak, Andlaşma’nın gereklerini yerine getirdiklerinin kanıtlanması ve kontrolü amacıyla UAEA ile “Güvenlik Denetimi” anlaşmaları akdedmişlerdir. UAEA bu anlaşmaların kendisine verdiği yetki çerçevesinde 140’dan fazla devlete, o ülkedeki nükleer tesislerin durumuna ve sayısına göre belirlediği bir plan çerçevesinde denetçilerini göndermektedir. 200’den fazla UAEA denetçisi her yıl 1000’den fazla nükleer tesisi denetlemektedir.

2- Nükleer Güvenlik ve Emniyet: UAEA üye ülkelerdeki nükleer tesislerde, radyasyon tesislerinde ve radyasyon içeren uygulamalarda güvenliğin ve emniyetin sağlamasına yönelik faaliyetlere, üye ülkenin talebi halinde, teknik destek sağlamaktadır. Konuya ilişkin uluslararası standartları oluşturmakta ve yayınlamaktadır. Bunların yanı sıra, ilgili uluslararası sözleşmelerin (örneğin Nükleer Güvenlik Sözleşmesi ve Nükleer Kazaların Erken Bildirimi Sözleşmesi) Sekreterya görevini yürütmektedir.

3- Nükleer Bilim ve Teknoloji: UAEA nükleer alanda bilimsel ve teknolojik işbirliği için dünyanın odak noktasıdır. Gıda, tarım, hayvancılık, sağlık, su ve çevre konularında nükleer ve radyasyon teknolojilerinden nasıl yararlanılacağı konularında kılavuzluk yapmakta, özellikle gelişmekte olan ülkelere ekipman, eğitim ve teknik servis desteği sağlamaktadır. UAEA, gıda ve tarımda radyasyon ve izotop uygulamalarını geliştirmek için Uluslararası Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) ile ortaklaşa faaliyetlerini yürütmektedir. Dünya çapındaki laboratuar ve enstitülerle ortaklaşa olarak bu konulardaki araştırma ve geliştirme çalışmalarına destek sağlamaktadır. Bunların yanı sıra, nükleer güç üretimi ve yakıt çevrimine ilişkin çalışmalar yürütmektedir.


2. NÜKLEER DENEMELERİN KAPSAMLI YASAKLANMASI
ANTLAŞMASI ÖRGÜTÜ  (CTBTO)

Nükleer Denemelerin Kapsamlı Yasaklanması Antlaşması (CTBT), Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) ile birlikte nükleer silahların yayılmasının önlenmesi amacıyla ortaya konulmuş önemli bir girişimdir. Halihazırda CTBT’yi 180’in üzerinde ülke imzalamış, 150’nin üzerinde ülke onaylamış bulunmaktadır.

3. NÜKLEER TEDARİKÇİLER GRUBU (NSG)

Nükleer Tedarikçiler Grubu (NSG), nükleer maddeler ile nükleerle ilgili çift-kullanımlı malzeme ve teknolojilerin barışçı ticaretini engellemeden, bunların  dışsatımlarını denetim altına alarak, bu tür madde, malzeme ve teknolojilerin nükleer silah yapımında kullanılmasını önlemeyi amaçlayan bir grup nükleer teknolojiye sahip ülkenin gönüllülük esası temelinde bir araya gelmesiyle 1975 yılında kurulmuştur. Ülkemizin 2000 yılı Mayıs ayında katıldığı NSG’nin 46 üyesi vardır.

4.  ZANGGER KOMİTESİ (ZK)

Zangger Komitesi (ZK) Nükleer Tedarikçiler Grubundan (NSG) önce kurulmuş olmakla birlikte, NSG’nin 1991 yılından itibaren hız kazanan çalışmaları, ZK’yı ikinci plana itmiştir.
ZK’nın faaliyet alanı sınırlıdır. Bu itibarla, ülkemizin ZK üyeliğinden kaynaklanan ihracat kontrol yükümlülüklerini yerine getirmekte herhangi bir sıkıntısı bulunmamaktadır.

5. WASSENAAR DÜZENLEMESİ  (WA)

Ülkemiz, konvansiyonel silahlar ve çift-kullanımlı malzeme ve teknolojilerin dışsatımlarını denetim ve bildirime tabi tutmak suretiyle bunların yayılmalarını ve istikrarsızlık yaratıcı birikimlerini önlemeyi amaçlayan Wassenaar Düzenlemesinin (WA) kurucu üyeleri arasındadır. 1996 yılında faaliyete geçen Düzenlemenin 40 üyesi vardır. Çin, İsrail ve Brezilya gibi birkaç ülke hariç, dünyanın önde gelen silah üreticisi ve satıcısı konumundaki ülkelerden oluşan WA üyeleri, dünya silah ticaretinin yüzde 90’lık bölümünü ellerinde tutmaktadırlar.

6. BALİSTİK FÜZE YAYILMASINA KARŞI LAHEY DAVRANIŞ İLKELERİ
REHBERİ  (HCOC)

   HCOC, balistik füze denemelerinin dünya çapında yaygınlaşması karşısında uluslararası    
   toplumun balistik füzelerin yayılmasını önleme yolunda artan çabalarının bir ürünüdür.  
   Genç bir rejim olan HCOC’un uluslararası plandaki ağırlık ve görünüm kazanma gayretleri 
   sürmekte, kendi içindeki gelişimi ise oldukça yavaş seyretmektedir.


    7. BİRLEŞMİŞ MİLLETLER SINAİ KALKINMA ÖRGÜTÜ (UNIDO)

BM Sınai Kalkınma Örgütü (UNIDO) ülkemizin önem atfettiği ve faaliyetlerini desteklediği bir örgüttür. İlişkilerimiz, 2000 yılına kadar belirli bir ahdi çerçeveden yoksun olarak,  eğitim seminerleri ve çeşitli atölye çalışmaları gibi faaliyetlerle sınırlı şekilde sürdürülmüştür. Son yıllarda imzalanan bir dizi işbirliği anlaşması ve protokol aracılığıyla, UNIDO ile olan ilişkilerimizin ahdi çerçevesi tamamlanmış olup,  ortak çalışmalarımız düzenli bir şekilde yürütülmektedir.
8. BİRLEŞMİŞ MİLLETLER UYUŞTURUCU VE SUÇ OFİSİ (UNODC)

BM’nin uyuşturucu, suç ve terörizmle mücadelede faaliyetler yürüten kuruluşu olan UNODC’yle (United Nations Office on Drugs and Crime) ülkemiz uzun yıllara dayanan bir işbirliği içindedir. 

UNODC’nin faaliyetlerinde etkinliğin geliştirilmesi amacıyla 2003 yılında başlatılan yeniden yapılanma süreci devam etmektedir. Sözkonusu süreçte, uyuşturucu, suç ve terörizm konularına entegre bir yaklaşım izlenmesi operasyonel öncelik olarak belirlenmiştir. Süreç aynı zamanda, UNODC ile üye ülkeler arasındaki işbirliğinin geliştirilmesi ve kurum içinde idari ve mali konularda daha fazla şeffaflığın sağlanması unsurlarını içermektedir.

- UYUŞTURUCU MADDELER KOMİSYONU (CND)

Uyuşturucu Maddeler Komisyonu (UMK), BM sistemi içinde uyuşturucuyla ilgili konularda politikalar oluşturulan ana organ konumunda olması nedeniyle önemli bir işlev üstlenmiş bulunmaktadır. Diğer bir ifadeyle, UNODC’nin uyuşturucu programına ilişkin genel politikası ve halihazırda genel bütçesi UMK tarafından kararlaştırılmaktadır. UMK, uyuşturucu programı çerçevesinde UNODC’nin yönergelerini belirleyen ve Ofis’e işlevselliğini kazandıran birim konumundadır.  


- SUÇUN ÖNLENMESİ VE CEZA ADALETİ KOMİSYONU (CCPCJ)

BM Ekonomik ve Sosyal Konseyi’ne (EKOSOK) bağlı bir işlevsel komisyon olarak 1992 yılında Viyana’da kurulan kırk üyeli BM Suçun Önlenmesi ve Ceza Adaleti Komisyonu (SÖCAK/CCPCJ), BM Uyuşturucu ve Suç Ofisi’nin (UNODC) Uyuşturucu Kontrol ile Suçun Önlenmesi ve Ceza Adaleti Programı’na yön vermektedir.

9. ULUSLARARASI NARKOTİK KONTROL KURULU (INCB)

1961 Uyuşturucu Maddeler Tek Sözleşmesi uyarınca 1968 yılında kurulan INCB, BM uyuşturucu sözleşmelerinin uygulanması amacıyla bağımsız kontrol organı olarak faaliyetlerini sürdürmektedir.

INCB, uluslararası uyuşturucu kontrol anlaşmalarına uyulmasını teminen ülkelerin teşvik edilmesi, tıbbi ve bilimsel amaçlı uyuşturucu için yeterli arzın bulunmasının sağlanması, yasal uyuşturucuların yasadışı kanallara kaymasının önlenmesi, uluslararası kontrol sisteminde olabilecek zayıflıkların tespit edilmesi gibi, uluslararası uyuşturucu rejimi açısından önemli işlevleri üstlenmiş bulunmaktadır.

10. ULUSLARARASI GÖÇ POLİTİKALARI GELİŞTİRME MERKEZİ (ICMPD)

Uluslararası Göç Politikaları Geliştirme Merkezi (International Centre for Migration Policy Development), İsviçre ve Avusturya’nın girişimiyle 1993 yılında kurulmuş, BM nezdinde gözlemci statüsünü haiz bir hükümetler-arası örgüttür.

 


11. BİRLEŞMİŞ MİLLETLER TİCARET HUKUKU KOMİSYONU(UNCITRAL)

Birleşmiş Milletler Ticaret Hukuku Komisyonu (UNCITRAL), uluslararası ticaret hukukunun uyumlaştırılmasını ve yeknesak hale getirilmesini teşvik etmek amacıyla, BM 21. Genel Kurulu’nun 1966 yılında aldığı 2205 sayılı kararla kurulmuştur. Komisyon, kurulduğu tarihten bu yana uluslararası ticaret hukuku alanında BM sistemi içinde temel mekanizma olagelmiştir. Komisyon ticaret hukuku alanında model kanunlar ve rehber ilkeler hazırlamak suretiyle hizmet vermektedir.

12. UZAYIN BARIŞÇI AMAÇLARLA KULLANILMASI KOMİTESİ (UBAKK)

İnsan yapımı ilk uydunun 1957 yılında uzaya gönderilmesinden kısa bir süre sonra BM Genel Kurulunca alınan 1348 (XIII) (1958) sayılı kararla, uzayın barışçı amaçlarla kullanılması konusunda bir ad hoc Komite kurulmuştur. Böylece, uluslararası örgütlerin faaliyetleri arasında eşgüdüm sağlanması, işbirliği programları gerçekleştirilmesi ve bu amaçla örgütsel düzenlemeler geliştirilmesi, ayrıca, uzayın keşfi programlarından kaynaklanabilecek hukuksal sorunların Komite bünyesinde çözümlenmesi öngörülmüştür.

13. TUNA NEHRİNİN KORUNMASI ULUSLARARASI KOMİSYONU (ICPDR)

Tuna nehrinin kullanılması ve korunması amacıyla kurulan uluslararası örgütlerden biri de "Tuna Nehrinin Korunması Uluslararası Komisyonu”dur (International Commission for the Protection of the Danube River-ICPDR). ICPDR’ın Viyana’da küçük bir sekretaryası bulunmaktadır. İdari Sekreterlik görevi, halen İngiliz Philip Weller tarafından yürütülmektedir.